The Report (1977) เขียนโดย STW Movie Style

‘The Report’ ถือเป็นหนังที่มีความสำคัญมากเรื่องหนึ่งไม่เพียงแต่ในอาชีพการทำงานของเคียรอสตามีเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงการที่หนังรังสรรค์ภาพของชีวิตในสังคมอิหร่านในช่วงก่อนปฏิวัติอิหร่านในปี 1979 โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสำรวจสถาบันครอบครัว และความเท่าเทียมกันทางเพศของหญิงชายสมัยนั้น หนังสามารถสร้างภาพของอิหร่านในอีกรูปแบบที่เราไม่มีทางได้เห็นในหนัง หรือแม้แต่ในสังคมอิหร่านปัจจุบันแน่นอน แม้ว่าจะไม่ได้หยิบจับประเด็นทางศาสนาอย่างที่หนังหลังยุคปฏิวัติมักชอบเอามาพูดถึง แต่เราก็ยังเห็นรูปแบบของการดิ้นรน หรือการสร้างภาพของสถาบันครอบครัวที่ผู้ชายมีอำนาจเป็นใหญ่มากกว่าผู้หญิงอยู่ไม่น้อยเลยทีเดียว ถ้าจะพูดกันตามตรงมันก็เหมือนครอบครัวส่วนใหญ่ที่มีปัญหาในเรื่องของอำนาจทางเพศที่ขาดความสมดุลซึ่งเกิดขึ้นได้กับสังคมในทุกส่วนของโลกใบนี้ เพราะฉะนั้นสิ่งที่หนังหยิบมาเล่านั้นจึงเป็นประเด็นของของครอบครัวที่พยายายามดิ้นรนเพื่อก้าวให้พ้นจากปัญหานานับประการที่เราสามารถเห็นได้บ่อยครั้งในหนังส่วนใหญ่นั่นเอง เพียงแต่ด้วยความเป็นเคียรอสตามี การสร้างภาพของปัญหา และการพยายามก้าวข้ามปัญหาที่เกิดขึ้นในครอบครัวนั้นไม่ได้ถูกรังสรรค์อย่างง่ายดายนัก มันเต็มไปด้วยคอนฟลิค การเล่นกับความนิ่งของเหตุการณ์ และสภาพจิตใจของตัวละครได้อย่างยอดเยี่ยม  หนังประสบความสำเร็จที่จะบอกกับเราว่า แม้แต่ปัญหาเล็กๆ ไม่ได้ทรงพลัง หรือยิ่งใหญ่มากนัก แต่มันกลับสะท้อนผลลัพธ์ที่ดูยากเย็นแสนเข็ญให้กับชีวิตของเราได้อย่างง่ายดาย และเราเองก็ไม่อาจเดินจากมาแล้วทิ้งมันไว้ได้แบบนั้น ยิ่งหนังใช้ตัวละครที่เป็นลูกช่วยทำให้เหตุการณ์มันหนักหน่วงมากขึ้น ปัญหาทั้งหลายมันก็ยิ่งดูแก้ยากมากยิ่งขึ้นไปอีกเท่านั้น นักแสดงจึงสำคัญมากในหนังเรื่องนี้ และเขาเหล่านั้นก็ทำหน้าที่ได้อย่างดีเยี่ยมทีเดียว

 

ความโดดเด่นประการหนึ่งของหนังเรื่องนี้นอกจากการสร้างภาพของสังคม และสถาบันครอบครัวในยุคก่อนปฏิวัติแล้ว มันยังกลายเป็นแบบแผนของตัวละครหลายๆตัวในหนังของเคียรอสตามีเรื่องหลังๆตามมาที่มีตัวละครเป็นชายวัยกลางคนหลายต่อหลายเรื่อง แม้แต่หนังรางวัลปาล์มทองคำอย่าง ‘The Taste of Cherry’ การสร้างตัวละครของหนัง การตัดแต่งสภาพของตัวละคร และเล่นกับสภาพจิตใจของตัวละครที่กำลังเผชิญกับปัญหาของชีวิต มันมีความนิ่งของตัวละครสูง และสายตาของตัวละครในการแสดงภาวะอารมณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อมีเหตุการณ์ใดๆเข้ามาปะทะมีความน่าสนใจค่อนข้างมาก สร้างความซับซ้อนอย่างมากให้กับตัวละคร ความน่าสนใจอีกประการคือ เราอาจจะกล่าวได้ว่าตัวหนังเองมีความเป็นตัวเคียรอสตามีค่อนข้างสูงก็ว่าได้ เพราะส่วนหนึ่งเราจะเห็นตัวละครที่มีมุมมองต่อโลก ต่อปัญหา หรือต่อสภาพการณ์ของสังคมใดๆที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับตัวละคร แม้แต่หนังยาวเรื่องสุดท้ายในชีวิตของเขาซึ่งก็เป็นหนังชิงรางวัลปาล์มทองคำเช่นเดียวกันอย่าง ‘Like Someone in Love’ เราจะเห็นความเป็นตัวละครที่มีความคล้ายคลึงกันอยู่ เพียงแต่ตอบสนองกับสภาพเหตุการณ์ที่ต่างกันออกไปในเนื้อเรื่องที่ต่างกันออกไป ตัวละครจะมีความเพิกเฉย เฉยชา และดูเหมือนจะมีความเห็นแก่ตัวซ่อนอยู่ในคาแร็คเตอร์ของตัวละครที่ปรากฎในหนังเรื่องหลังๆเช่นกัน ดังนั้นเราปฏิเสธไม่ได้เลยว่าการสร้างตัวละครในหนังเรื่องนี้กลายเป็นแบบแผนที่สำคัญที่เราสามารถสังเกตเห็นได้ในหนังของเคียรอสตามีในยุคหลังต่อมา

 

นอกจากนี้ยังเห็นเอกลักษณ์งานด้านภาพในหนังของเคียรอสตามีหลายต่อหลายเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นในเรื่องของการจัดองค์ประกอบภาพ การวางตำแหน่งน้ำหนักของวัตถุในภาพ ตลอดเรื่อยไปจนถึงสิ่งที่เราเองคุ้นเคยกันดีกับการถ่ายในรถยนต์ของตัวละคร ทำให้เราอดคิดถึงงานหลายเรื่องที่มีฉากในรถอาทิ ‘Close-up’ และ ‘The Taste of Cherry’ ซึ่งมันมีความเป็นเหมือนโปรโตไทป์ให้กับงานในยุคหลังๆที่ถูกขยายขอบเขตของงานภาพออกไปจากเดิมเพิ่มมากขึ้น การนำเสนอความสมจริงผ่านงานภาพ การเล่นกับแสงคีย์ต่ำในหลายๆ ฉาก ซึ่งถือเป็นการเปลี่ยนอะไรหลายๆอย่างจากรูปแบบงานก่อนๆของเขาอยู่พอสมควร จะเห็นว่า ‘The Report’ นั้นไม่เพียงแต่สะท้อนภาพของสังคมในช่วงยุคก่อนปฏิวัติเท่านั้น แต่มันยังเป็นงานชั้นเยี่ยมที่เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่นำมาซึ่งงานในยุคหลังๆของเขา และเขาสามารถพัฒนาสิ่งเหล่านี้ออกมาได้ดีขึ้นเรื่อยๆจนสร้างงานมาสเตอร์พีซหลายผลงาน และกลายเป็นหลักไมล์ที่สำคัญไม่เพียงแต่วงการภาพยนตร์อิหร่านเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงวงการภาพยนตร์ของโลกอีกด้วย ส่วนสาเหตุความน่าสนใจในส่วนของชีวิตการทำงานของผู้กำกับนั้น เมื่อเราดูจากไทม์ไลน์ของการกำกับหนังของเขาแล้ว จะเห็นว่าหนังเรื่องนี้เป็นหนังที่โฟกัสเรื่องราวของชีวิตของผู้ใหญ่อย่างจริงจัง โดยเฉพาะอย่างยิ่งชีวิตการแต่งงาน จะเห็นว่าในงานช่วงแรกๆของเขาในช่วงยุค 70 จนถึงหนังเรื่อง ‘Where is the Friend’s Home?’ ในยุค 80 มักจะเป็นเรื่องราวที่มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับเรื่องราวของเด็กค่อนข้างชัดเจน ‘The Report’ ถือเป็นหนังเรื่องแรกๆของเขาที่ขยับขึ้นมาพูดในสถานะของผู้ใหญ่ เรื่องราวและความสัมพันธ์ของผู้ใหญ่อย่างเต็มตัว ด้วยทั้งหมดทั้งมวลนี่ก็เพียงพอแล้วที่เราไม่อาจปฏิเสธได้ว่านี่คืองานสำคัญงานหนึ่งจากผู้กำกับปรมาจารย์จากอิหร่านอย่าง ‘Abbas Kiarostami’

ประเมินงานเขียนให้หน่อยนะครับ