Shin-Godzilla

ทำไม Godzilla ถึงเป็นหนังการเมือง

หลังจากภาพยนตร์ Shin Godzilla ออกฉายไปแล้ว ก็เกิดกระแสวิจารณ์ออกเป็นสองขั้วอย่างชัดเจน ขั้วหนึ่งก็ชื่นชมภาพยนตร์ว่าเป็นก็อดซิลล่าในแบบที่แตกต่างจากขนบหนังสัตว์ประหลาดของฮอลลีวู้ดอย่างสิ้นเชิง อีกขั้วหนึ่งก็ก่นด่า และมองว่าเป็นก็อดซิลล่า ที่ไม่มีอะไรนอกจากการคุยกันทั้งเรื่องจนจะหลับ และไม่มีฉากแอคชั่นถล่มเมืองมากพอเหมือนที่เป็นภาพจำของก็อดซิลล่าจนแอบผิดหวังอย่างมหันต์ เอาแต่พูดพล่ามทางการเมืองจนใครมันอยากจะไปดูกันเล่า แล้วเพราะอะไร ทำไม Godzilla ถึงเป็นหนังการเมือง ?

ทำไม Godzilla ถึงเป็นหนังการเมือง ?

เอ๊ะ! แล้วจริงๆ ก็อตซิลล่า มันเควรป็นหนังแบบใดกันแน่ แล้วทำไม Shin Godzilla ซึ่งเป็นต้นตำรับของญี่ปุ่นแท้ๆ ถึงทำให้ ก็อดซิลล่า ไปในทางการเมืองแบบนี้ได้ วันนี้ผมจะมายืนยัน การที่ทำให้ Godzilla หนังการเมืองนั้นเป็นเรื่องเหมาะสมที่สุดแล้ว

หลายคนรวมทั้งตัวผมด้วยคงเกิดมากับการดูก็อดซิลล่าถล่มเมือง มันมีความน่ากลัว เสียงร้องของก๊อตซิลล่าจะมีเอกลักษณ์ บางภาคก็ไปต่อสู้กับพวกไคจู เคยกระทั่งร่วมมือกับฮีโร่ปกป้องโลกด้วย แต่จริงๆ แล้วจุดกำเนิดของก็อดซิลล่า มันอยู่ตรงไหนกันแน่

Zone Fighter

ก็อตซิลล่าเคยถูกทำเป็นฮีโร่ร่วมปกป้องโลกกับ Zone Fighter

ถ้าจะย้อนไปพูดถึงจุดกำเนิดก็อดซิลล่า เราคงไม่สามารถทิ้งบริบท หรือสภาพสังคมของญี่ปุ่น ในเวลานั้นได้ว่ามันเป็นอย่างไร ปีแรกที่ก็อดซิลล่าถือกำเนิดขึ้น นั่นคือปี 1954 ซึ่งเป็นช่วงที่ประเทศญี่ปุ่นกำลังพัฒนาประเทศอย่างหนัก หลังเพิ่งพ่ายแพ้สงครามโลกครั้งที่สองมาจากการโดนอเมริกาทิ้งระเบิด 2 ลูกที่ฮิโรชิม่า และนางาซากิในปี 1945 กลายเป็นบาดแผลของประเทศจวบจนถึงทุกวันนี้ และยังถูกอเมริกายึดครองในช่วงเวลานั้นจนถึง ปี 1952 เพื่อวางรากฐานให้ประเทศญี่ปุ่นเป็นประชาธิปไตยและช่วยฟื้นฟูญี่ปุ่นอย่างเต็มที่ โดยมีกฎเหล็กข้อหนึ่งว่าห้ามให้สื่อสารมวลชนนำเสนอถึงการทิ้งระเบิดนิวเคลียร์โดยเด็ดขาดดังนั้น สื่อบันเทิงรวมถึงภาพยนตร์ ต้องได้รับการตรวจสอบอย่างเคร่งครัด แม้กระทั่งหนังมาสเตอร์พีชของสุดปรมาจารย์ชาว ยะซุจิโร โอะซุ อย่างเรื่อง Late Spring(1949)ก็ถูกทางการการตรวจสอบเซนเซอร์อย่างเข้มงวด

hiroshima-bombing-1945-1

ระเบิดนิวเคลียร์ลงที่ฮิโรชิม่าปี 1945

ป้ายโค้กเป็นการสื่อให้เห็นถึงช่วงอเมริกายึดครองญ่ปุ่น ในเรื่อง Late Spring

ป้ายโค้กสื่อให้เห็นถึงช่วงที่อเมริกาเข้ายึดครองญี่ปุ่น ในเรื่อง Late Spring

จนกระทั่งเดือนมีนาคม ปี 1954 อเมริกาได้ทดสอบระเบิดนิวเคลียร์ในมหาสมุทรแปซิฟิก เป็นเหตุให้เรือประมงญี่ปุ่นลำหนึ่ง เรือประมงของญี่ปุ่นชื่อ Lucky Dragon 5 ได้รับการสัมผัสปนเปื้อนฝุ่นกัมมันตรังสี เป็นสาเหตุให้ลูกเรือทั้งหมดเกิดการเจ็บป่วยมีผู้เสียชีวิตไปหนึ่งราย ปลา น้ำ พื้นดิน เกิดการปนเปื้อนทางกัมมันตรังสีอย่างรุนแรง ทำให้แคสเซิลบราโวเป็นหนึ่งในอุบัติเหตุทางนิวเคลียร์ที่เลวร้ายที่สุด ยิ่งสร้างความอกสั่นขวัญแขวนให้ชาวญี่ปุ่นอีกครั้ง เพราะเป็นย้ำเตือนความทรงจำให้นึกถึงระเบิดนิวเคลียร์ที่ฮิโรชิม่า และนางาซากิ และยังเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดภาพยนตร์ก็อตซิลล่าตามมา

lucky_dragon__span

ปลายปีเดียวกันนั้น Godzilla ต้นฉบับ ก็ถือกำเนิดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ และประสบความสำเร็จอย่างสูง John Rocco Roberto นักวิชาการผู้ศึกษาผลกระทบของระเบิดนิวเคลียร์ในวัฒนธรรมญี่ปุ่น เขียนไว้ว่า “ในการผลิตสร้าง Godzilla เป็นความประสบสำเร็จอย่างไม่มีที่เปรียบในเวลานั้น ในแบบฉบับหนังสัตว์ประหลาดสไตล์ฮอลลีวูด ซึ่งในที่สุดโลกก็ได้รับประสบการณ์การทิ้งระเบิดฮิโรชิม่าและนางาซากิอีกครั้ง”

godzilla-1954-main-review-1-1

หรือ Claude Estebe นักวิชาการสายวิชวลคัลเจอร์ญี่ปุ่น ได้สัมภาษณ์ไว้ว่า “โกจิระ เป็นหนึ่งในหนังเรื่องแรกๆที่แสดงและทำให้จดจำประสบการณ์อันดราม่าของประชากรชาวญี่ปุ่นในช่วงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่สองเมื่องระเบิดนิวเคลียร์และระเบิดนาปาล์มถล่มเมืองอุตสาหกรรมใหญ่ของญี่ปุ่นและฆ่าประชากรหลายล้านคน”

นี่เป็นเหตุผลว่า Godzilla เป็นสัตว์ประหลาดสัญลักษณ์ของระเบิดนิวเคลียร์ที่ถล่มลงที่ฮิโรชิม่า และนางาซากิ ในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2  ย้ำเตือนถึงวันแห่งประวัติศาสตร์ครั้งนั้นอย่างไม่มีวันลบเลือนไปจากความทรงจำของญี่ปุ่น ถึงแม้ว่า Godzilla ที่ได้รับการสร้างต่อมาอีกมากมาย เจาะกลุ่มเป้าหมายไปยังเด็ก จนสัญลักษณ์เข้มข้นทางการเมืองลดน้อยถอยลงไป และกลายเป็นเทพพิทักษณ์ของญี่ปุ่นที่ต่อสู้กับไคจู หรือปกป้องโลก ซึ่งอาจเพราะภาพของ Godzilla เป็นที่จดจำในกระแสโลกในเชิงวัฒนธรรม จนกลายเป็นภาพแทนของประเทศญี่ปุ่นไปซะเอง ดังที่พบเห็นได้จากหนัง, ทีวี, การ์ตูน, เกมส์ ฯลฯ และยังอยู่ในกระแสป๊อบคัลเจอร์ไปทั่วโลกเกินครึ่งศตวรรษ

godzilla_1-665x1024-1

Shin Godzilla กลับมาสู่รากเหง้าของก็อตซิลล่าอย่างแท้จริง

n5xzsyk1

Shin Godzilla นอกจากจะลบล้างภาพจำของแนวหนังสัตว์ประหลาดของฮอลลีวูดที่เน้นแอคชั่นหายนะถล่มเมืองเป็นหลัก กลับกลายเป็นหนังที่กลับมาหารากเหง้าของจุดกำเนิดของก็อดซิลล่าอีกครั้ง แถมยังเป็นหนังที่โชว์การรับมือของภัยพิบัติของรัฐบาลญี่ปุ่น ซึ่งทำให้ Godzilla กลายเป็นหนังที่ควบรวมสัญลักษณ์ไว้มากมายและซับซ้อนกว่าระเบิดนิวเคลียร์ในสงครามโลกครั้งที่สองเท่านั้น เพราะมันยังสื่อถึง การแอนตี้-นิวเคลียร์ ซึ่งก็เป็นภัยพิบัติที่ประเทศญี่ปุ่นเคยโดนมาอย่างหนักจากโรงงานไฟฟ้านิวเคลียร์ระเบิดที่ฟุกุชิมะ หรือเป็นจะเป็นภัยธรรมชาติ(แผ่นดินไหว)

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟูกูชิม่าระเบิด

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ฟุกุชิมะระเบิด ปี 2011

แผ่นดินไหวครั้งใหญ่โทโฮะกุ ปี 2011

แผ่นดินไหวครั้งใหญ่โทโฮะกุ ปี 2011

ทำให้ ก็อตซิลล่า ใน Shin Godzilla กลายเป็นสัญลักษณ์ที่หลากหลาย และเน้นการโชว์ศักยภาพของประเทศญี่ปุ่นในการรับมือต่อภัยพิบัติครั้งยิ่งใหญ่  Shin Godzilla ยังแสดงให้เห็นถึงจุดขัดแย้งของวัฒนธรรมญี่ปุ่นไม่ว่าจะเป็นระบบอาวุโส ระบบยศฐาบรรดาศักดิ์ ที่เมื่อถึงเวลาวิกฤติแล้วนั้นทุกสิ่งเหล่านี้ก็ถูกลบล้างลงไป และที่สำคัญยังได้แสดงพลานุภาพของกองกำลังป้องกันตัวเอง ซึ่งก็คือทหารนั่นเอง แต่ญี่ปุ่นมีทหารไม่ได้เพราะเป็นสนธิสัญญาจากการแพ้สงคราม นอกจากนี้ยังแสดงให้เห็นถึงการพึ่งพิงตัวเอง และพยายามไม่ให้ประเทศอเมริกาเข้ามาก้าวก่ายแทรกแซง (แอนตี้อเมริกา) เพื่อยึดมั่นให้เห็นถึงวิธีการรับมือต่อภัยพิบัติอย่างมีประสิทธิภาพ

กองกำลังป้องกันตนเองช่วยประชาชนอพยพจากคำเตือนซึนามิปี 2011

กองกำลังป้องกันตนเองช่วยประชาชนอพยพจากคำเตือนซึนามิปี 2011

ส่วนเจ้าก็อดซิลล่านั้น นอกจากจะถูกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของการอวตารของพระเจ้าตนใหม่ ซึ่งพระเจ้าตนนี้กำลังทำลายล้างโลกรวมถึงญีุ่่ปุ่น ข้อสังเกตหนึ่งของผู้เขียนคือ แววตาของก็อดซิลล่า เรื่องนี้เศร้ามาก

ถึงแม้ว่าก็อดซิลล่าจะเกิดมาเพื่อทำลายญี่ปุ่น แต่ในเชิงวัฒนธรรมแล้วนั้น ก็อดซิลล่า คือสิ่งที่ทำให้ญี่ปุ่นถูกจดจำหรือเป็นเอกลักษณ์ของญี่ปุ่นเอง การที่ตัวมันต้องกลับมาทำลายญี่ปุ่นใหม่อีกครั้ง เพราะเกิดจากผลกระทบของระเบิดนิวเคลียร์จนลุกขึ้นมาทำลายเมือง ก็อดซิลล่าจึงเป็นทั้งผลกระทบจากน้ำมือมนุษย์และสงคราม ผสมกับธรรมชาติลงทัณฑ์

ก็อดซิลล่าจึงครอบคลุมไปด้วยความหมายทางวัฒนธรรมมากมาย ผ่านประวัติศาสตร์ตั้งแต่สงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ก็อดซิลล่า ใน Shin Godzilla คือการกลับมาเลือกทางเดินเพื่อแสดงการย้ำเตือนให้เห็นจุดกำเนิดของมันว่ามันเป็นหนังการเมืองตั้งแต่จุดกำเนิดอยู่แล้ว

นอกจากนี้ก็ยังเป็นหนังที่ทำให้ญี่ปุ่นได้โชว์ศักยภาพของประเทศในการรับมือภัยพิบัติครั้งนี้ ซึ่งอย่างที่เราเห็นกัน ในตอนจบ ก็อตซิลล่า ไม่ได้ถูกทำลาย แต่ถูกแช่แข็งตั้งตระหง่านเอาไว้กลางมือชั่วคราว เพียงเพื่อยืดเวลาออกไป ให้ถึงวันที่ต้องตัดสินใจรับมือกับมัน ไม่ว่าจะลงเอยทางไหนก็ตาม ความสลับซับซ้อนเชิงวัฒนธรรมใน Shin Godzilla จึงสำคัญมาก เพราะมันเป็นการรีเพล์ภาพซ้ำๆต่อหายนะในประเทศญี่ปุ่น ซึ่งต้องรับมือกับวิกฤติอยู่เสมอ เหมือนกับว่าหายนะไม่มีวันจบสิ้น  เจ้าก็อดซิลล่าเอง การกำเนิดของมันแม้จะกำเนิดจากฝันร้ายจากผลกระทบของสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่ในความฝันร้ายนั้นมันกลับกลายเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองญี่ปุ่นและกลายเป็นสินค้าทางวัฒนธรรมไป

satomi-ishihara-and-hiroki-hasegawa-in-godzilla-resurgence-1

ดังนั้นต่อให้เราจะรับรู้ก็อตซิลล่าไปในทางใดก็ตาม แต่ลึกแล้วๆ นี่คือสัตว์ประหลาดตัวเขื่องที่แฝงไปด้วยความเศร้าน่าเวทนา ความเจ็บปวด ประวัติศาสตร์ที่ไม่มีวันลืมเลือนของคนประเทศญี่ปุ่น มันจึงเป็นสัตว์ที่ย้ำเตือนให้คนรับมือและสู้ต่อไป เพราะสุดท้ายก็ไม่มีวันที่เราจะกำจัดมันไปได้ นอกจากเรียนรู้รับมือและอยู่กับมันเพื่อคอยเตือนสติคนญี่ปุ่นซ้ำแล้วซ้ำอีกอย่างไม่มีวันจบสิ้น

การที่ Shin Godzilla กลับมาทำให้ก็อตซิลล่าเป็นการเมืองอย่างเต็มรูปแบบ นั่นคือสิ่งเลอค่าที่สุด และขอชื่นชมคนทำงานทุกส่วนในหนังเรื่องนี้ เพราะไม่เพียงให้เห็นต้นกำเนิดจากสินค้าทางวัฒนธรรมชิ้นนี้ที่มาพร้อมกับฝันร้ายทางประวัติศาสตร์ ภาพยนตร์เรื่อง Shin Godzilla ยังเป็นการบอกกับชาวโลกว่า

“ญี่ปุ่นคือประเทศที่ต่อให้จะพ่ายแพ้อีกกี่ครั้ง เจอเคราะห์ซ้ำกรรมซัดอีกกี่หน ตราบใดยังมีลมหายใจอยู่ก็ต้องสู้กันต่อไป “

 

สนับสนุนงานเขียนและเว็บไซต์

ประเมินงานเขียนให้หน่อยนะครับ